bewegende leest: Rayuela

Vriendin Y. gaf mij op mijn diploma-uitreiking een boek cadeau met de woorden: "Ik kwam er niet doorheen, dus het is vast iets voor jou." Een beetje verlegen met zoveel in mij gelegd vertrouwen bekende ik dat er toch óók wel een hoop boeken waren waar ik nooit door heen ben gekomen: Finnegan's Wake, Der Mann ohne Eigenshaften en nog vele andere...

Dit boek - Rayuela: een hinkelspel - ligt nu naast mijn bed, met een bladwijzer ergens halverwege. En ik kan vertellen dat het een intrigerend boek is. Natuurlijk... het verhaal is mooi, het gaat over een relatie die bij de start van het boek al op zijn einde loopt. Het gaat over twee personen die elkaar verlaten hebben en door de stad dwalen. En toch blijven ze elkaar tegen komen. Maar wat nog veel interessanter is, is dat het boek op verschillende wijzen gelezen kan worden. De lezer kan het boek lezen als een verhaal van hoofdstuk 1 t/m 65 of de lezer kan het boek lezen als een verhaal van hoofdstuk 73, naar hoofdstuk 1, naar hoofdstuk 2, naar hoofdstuk 96. Door te hinkelen door het verhaal volgens een schema van de schrijver valt er een ander verhaal te lezen dat de gebeurtenissen in een ander perspectief plaatst. Het derde verhaal is er één waar de lezer zelf mag bepalen waar hij begint met lezen.

Juist deze manier van vertellen vind ik prachtig. Het doet me denken aan Barthes die de hoofdstukken van zijn boek rangschikte op alfabetische volgorde om zo te ontsnappen aan elke vorm van hiërarchie in het schrijven. Het doet me denken aan Deleuze die zijn boek, Mille Plateaux vergelijkt met een LP. Het boek bestaat niet uit hoofdstukken die je achter elkaar moeten lezen, maar het is als een plaat die je net gekocht hebt; er zijn altijd tracks die je koud laten. Je slaat ze over. Je benadert een plaat niet als een gesloten boek dat je van voor naar achter moet genieten. Sommige tracks beluister je opnieuw en opnieuw. Ze achtervolgen je.

Julio Cortázar's boek "Rayuela" leest ook als een LP. Af en toe til je de arm van de pick-up op om een volgend spoor te beluisteren. En je komt er achter dat als je sommige sporen achter elkaar beluistert door tussenliggende sporen over te slaan je een nieuwe vertelling aanboort. Prachtig!